احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
252
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
تلگراف ذيل از همدان به قم و اصل شد : « 2 قوس حضور حضرت سردار محيى دام اقباله العالى تلگراف وجود مقدس در موقعى زيارت شد كه مشغول جنگ بوديم فتح با ملت قزاقهاى ايرانى تسليم ما شدند روسها به قزوين فرار مبالغى قورخانه و ماكزيم ( مسلسل ) نصيب ارودى ملى گرديد حركت غيرممكن است اين خادم به جهت مقصد كوشش مينمايم از عموم آقايان التماس دعا دارم رشيد نظام عرض ارادت مىرساند فدائى استقلال ايران رضا عباسى » اين تلگراف را محتشم السلطنه وزير امور خارجه از تهران بعنوان پرنس رويس وزيرمختار آلمان به زبان فرانسه به قم مخابره نمود كه ترجمه فارسى آن ذيلا درج مىشود : از تهران بقم فورى - نواب اشرف و الا پرنس رويس وزيرمختار آلمان ، با نهايت افتخار تلگراف جوابيه نواب و الا را دريافت داشته و به خود اجازه مىدهم اين نكته را خاطرنشان سازم كه مأموريت نواب و الا در دربار شاهنشاهى معاودت فورى شما را به تهران ايجاب مينمايد و مساعدت ذيقيمت شما در پايتخت به نفع آلمان و ايران مورد علاقه كامل مىباشد و در اينجا بيش از قم بهترين نتايج را بار خواهد آورد . دوستدار در اين باب دو مراسله رسمى به سفارت امپراطورى نگاشته و ايمان راسخ دارم كه نواب اشرف و الا هم از هرگونه خصوصيات شخصى غمضعين نموده مشكلات موقع را مورد توجه قرار داده با نقطهنظر ما همرأى و همعقيده خواهند شد . محتشم السلطنه پنجشنبه 25 نوامبر 1915 - 17 محرم 1334 قمرى - قوس توشقانئيل - در جواب تلگراف فورى وزارت امور خارجه كه به زبان فرانسه مخابره شده بود پرنس رويس وزيرمختار آلمان شرح ذيل را به فارسى از قم بطهران مخابره نمود : طهران جناب مستطاب اجل اكرم افخم آقاى حاج محتشم السلطنه وزير امور خارجه دام اقباله العالى تلگراف آن جناب مستطاب و اصل انامل احترام گرديد جواب در ضمن مراسله مورخه امروز عرض شد وزيرمختار آلمان رويس » تلگراف از عراق مورخ دوم قوس توشقانئيل به مسيو شونمان بگوئيد در عراق استعداد حاضرى نيست تلگراف فورى مجدد موكد به كرمانشاه و بروجرد بزنند قوه برسانند معطل نشوم بحضور حضرت و الا پرنس عرض نمائيد عضد السلطان حاكم عراق در همراهى با ما حاضر است چون همه متنفذين ايران مرعوب همسايهها هستند من از طرف پرنس در همهنوع نگهدارى از شاهزاده مزبور قول دادهام مخصوصا پرنس در جواب تلگراف توسط بنده اميدوارى داده بگويند قول فلانى قول من است اميدوار باشد . ابو الحسن امير حشمت مراسله وزيرمختار آلمان 25 نوامبر 1915 از قم به طهران ( با پست سفارشى ) جناب مستطاب دوستان استظهار مشفقا مكرما مهربانا در ضمن مراسله محترمه مورخه 14 محرم 1334 نمره 4414 كه بتوسط مسيو زمر دفتردار سفارت به دوستدار ابلاغ فرمودهاند چنين اظهار شده بود كه اعليحضرت اقدس همايونى و اولياء دولت عليه از نقل و تحويل پايتخت انصراف حاصل نموده فسخ عزيمت فرمودهاند و به دوستدار هم تكليف شده بود كه هرچه زودتر به طهران معاودت نمايد همين مسئله را نيز در ضمن تلگرافى تأكيد فرموده بودند پس از تشكر از حسن توجه آن جناب مستطاب خاطر محترم را متذكر مىشود كه اخيرا به اطلاع عالى رسانده است كه دوستدار در تحت چه شرايطى ميتواند به فكر مراجعت باشد ولى تاكنون جوابى نرسيده است خاطر مودت ذخائر آن جناب مستطاب را مطمئن ميسازد كه دوستدار كمال تاسف را دارد از اينكه در طهران نيست تا بتواند شفاها نيز با اولياى دولت عليه مذاكره در امور نمايد لكن برخاطر عالى البته پوشيده نمانده كه حضرت اشرف آقاى رئيس الوزراء دامت شوكته به وزيرمختار اطريش فرموده بودند كه نميتوانند در هر صورت امنيت سفارتخانههاى ما را ضمانت نمايند و به معزى اليه نصيحت فرموده بودند كه كتابچههاى رمز خود را در محل مطمئنى بگذارند . مسئله كه بر وخامت اين ترتيبات افزود اظهارات سفارتين روس و انگليس به وزيرمختار آمريكا مبنى بر عدم پذيرفتن بيرق آمريكا راجع به حمايت از منافع آلمان در ايران بود دوستدار مراتب فوق الذكر را به برلن تلگراف نموده از وزارت متبوعه خويش تعليمات صريحه در باب اقامت خود خواسته است . در خاتمه از آن جناب مستطاب متمنى است باور فرمايند كه كما فى السابق كليه مساعى دوستدار در خبر ايران به كار خواهد رفت احترامات فائقه دوستدار را قبول فرمايند هانريش سى و يكم فن رويس »